Monumentaal dorp

Ooit een dwangkolonie, nu een dorp met meer dan honderd Rijksmonumenten. Tastbaar erfgoed dat een uitzonderlijk verhaal vertelt. Verschillende wandel- en fietsroutes voeren langs de fraaie monumenten.

De sobere architectuur, de rechte lijnen en de belerende opschriften op veel panden springen direct in het oog. En wie langs monumenten als het hospitaal, het slachthuisje, de energiecentrale, het maallustcomplex en het ambachtscluster loopt, begrijpt dat Veenhuizen ooit geheel zelfvoorzienend was. Een autarkische samenleving midden in een geïsoleerd veengebied.

Monumentaal is ook het Vierde Gesticht. Dit was onder de negentiende-eeuwse verpleegden de bijnaam van de begraafplaats aan de Eikenlaan: wie een van de drie gestichten bewoonde, belandde vroeg of laat vanzelf op ‘Het Vierde’.

Het hospitaal met het opschrift Vertrouw op God werd trouwens in de volksmond ook al snel en weinig lovend omgedoopt tot Gauw bij God. (Niet helemaal ten onrechte, gezien de gebrekkige hygiëne en de slechte leefomstandigheden in de kolonie.)

Inmiddels hebben dwangarbeid en heropvoeding plaatsgemaakt voor detentie en – in veel gevallen – reïntegratie in de samenleving: in Veenhuizen staan meerdere gevangenissen, waarvan er twee zijn gevestigd in de negentiende-eeuwse koloniegestichten.
In Veenhuizen is de geschiedenis levend, met een stevige link naar het nu…